લોકો ભગવાન ગણેશને આટલી શ્રદ્ધાથી કેમ માને છે? જાણો Ganesh Chaturthiનું મહત્વ અને વિસર્જન વખતે બાપ્પાની મૂર્તિનું સન્માન કેવી રીતે જાળવવું
અમદાવાદ ડેસ્ક | The News Express
ગણપતિ બાપ્પાના આગમનની આતુરતાથી રાહ જોતા ભક્તો માટે હવે ગણેશ ચતુર્થી નજીક આવી રહી છે. 2026માં ગણેશ ચતુર્થી 14 સપ્ટેમ્બર, સોમવારના દિવસે ઉજવાશે. આ દિવસે ભગવાન ગણેશની સ્થાપના સાથે દેશભરમાં Ganesh Utsavનો પ્રારંભ થશે અને ત્યારબાદ વિવિધ પરંપરા મુજબ 1.5, 3, 5, 7 કે 10 દિવસ સુધી બાપ્પાની આરાધના કરવામાં આવશે. 10 દિવસીય ઉત્સવનું સમાપન 25 સપ્ટેમ્બર, અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ગણેશ વિસર્જન સાથે થશે.
પરંતુ Ganesh Chaturthi માત્ર ઢોલ-નગારા, decoration અને ભવ્ય પંડાલનો festival નથી. તેની પાછળ આસ્થા, બુદ્ધિ, સંસ્કાર, પરિવાર, સમાજ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેની જવાબદારીનો પણ એક ઊંડો સંદેશ રહેલો છે.
ભગવાન ગણેશને “વિઘ્નહર્તા” કેમ કહેવામાં આવે છે?
હિન્દુ ધર્મની પરંપરામાં ભગવાન ગણેશને વિઘ્નહર્તા અને સિદ્ધિવિનાયક તરીકે પૂજવામાં આવે છે. કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત પહેલાં ગણેશજીનું સ્મરણ કરવાની પરંપરા પાછળ પણ આ જ ભાવના છે.
ભગવાન ગણેશને બુદ્ધિ, જ્ઞાન, સમૃદ્ધિ અને શુભ શરૂઆતના દેવતા તરીકે માનવામાં આવે છે. એટલે જ બાળકના શિક્ષણથી લઈને નવા Business, ગૃહપ્રવેશ, લગ્ન અથવા કોઈપણ નવા કાર્યની શરૂઆતમાં સૌપ્રથમ ગણેશજીની પૂજા કરવામાં આવે છે.
લોકોની માન્યતા છે કે બાપ્પાની કૃપાથી જીવનમાં આવતા અવરોધો દૂર થાય અને કાર્ય સફળતાપૂર્વક આગળ વધે.
પરંતુ તેની સાથે એક સુંદર આધ્યાત્મિક સંદેશ પણ જોડાયેલો છે—મુશ્કેલીઓથી ભાગવું નહીં, પરંતુ બુદ્ધિ અને ધીરજથી તેનો સામનો કરવો.
Ganesh Chaturthiનું આટલું મહત્વ કેમ છે?
ગણેશ ચતુર્થી ભાદરવા સુદ ચોથના દિવસે ઉજવાય છે. 2026માં આ તહેવાર 14 સપ્ટેમ્બરે છે. તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરે સવારે 7:06 વાગ્યે શરૂ થઈને 15 સપ્ટેમ્બરે સવારે 7:44 વાગ્યે પૂર્ણ થશે.
આ દિવસે ઘરમાં અથવા જાહેર પંડાલમાં ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ નિયમિત પૂજા, આરતી, મંત્રજાપ અને પ્રસાદ દ્વારા બાપ્પાની આરાધના કરવામાં આવે છે.
આ તહેવારનું સૌથી મોટું મહત્વ એ છે કે તે માત્ર વ્યક્તિગત ભક્તિ સુધી સીમિત નથી રહેતો.
ઘણા સ્થળોએ Ganesh Utsav દરમિયાન:
- Cultural કાર્યક્રમો યોજાય છે
- Social Service કરવામાં આવે છે
- ભક્તો માટે પ્રસાદનું આયોજન થાય છે
- બાળકો માટે વિવિધ Activities યોજાય છે
- સમાજના લોકો એક જગ્યાએ ભેગા થાય છે
એટલે Ganesh Utsav community bondingનું પણ એક મોટું માધ્યમ બની ગયો છે.
બાપ્પા માટે લોકોમાં આટલી શ્રદ્ધા કેમ?
ગણેશજીની મૂર્તિ સામે બેસીને “ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા” બોલતા સમયે ભક્તોને માત્ર એક મૂર્તિ દેખાતી નથી.
તેમના માટે બાપ્પા એટલે વિશ્વાસ.
જ્યારે જીવનમાં મુશ્કેલી આવે છે ત્યારે કોઈ વ્યક્તિ બાપ્પા પાસે પોતાની સમસ્યા લઈને જાય છે. કોઈ પરીક્ષા પહેલાં પ્રાર્થના કરે છે, કોઈ નવા Businessની શરૂઆત પહેલાં આશીર્વાદ લે છે તો કોઈ પરિવારની ખુશી માટે બાપ્પાને પ્રાર્થના કરે છે.
આ જ ભાવનાત્મક જોડાણને કારણે ગણેશજી ઘણા લોકો માટે માત્ર ભગવાન નહીં, પરંતુ પરિવારના એક સભ્ય જેવા બની જાય છે.
સ્થાપનાથી વિસર્જન સુધીનો એક ખાસ સંદેશ
Ganesh Chaturthiની સૌથી સુંદર બાબતોમાંની એક છે—આગમન અને વિસર્જન.
ભક્તો બાપ્પાને ખૂબ પ્રેમથી પોતાના ઘરે લાવે છે. રોજ પૂજા કરે છે, આરતી કરે છે, પ્રસાદ ધરાવે છે અને પરિવાર સાથે સમય પસાર કરે છે.
પરંતુ થોડા દિવસો બાદ એ જ બાપ્પાને વિદાય આપવાની ક્ષણ આવે છે.
આ ક્ષણ આપણને જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ પાઠ પણ શીખવે છે—
જે આવ્યું છે તેનું એક દિવસ વિદાય થવું નિશ્ચિત છે.
આથી Ganesh Visarjan માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ attachment છોડીને સ્વીકાર અને સમર્પણ શીખવતો પ્રસંગ પણ છે.
ગણેશ વિસર્જન વખતે મૂર્તિનું અપમાન ન થાય તેનું ધ્યાન કેમ રાખવું?
આ મુદ્દો આજના સમયમાં ખાસ મહત્વનો છે.
બાપ્પાની સ્થાપના આપણે ખૂબ શ્રદ્ધાથી કરીએ છીએ. તો વિસર્જન સમયે પણ એ જ respect અને dignity જળવાઈ રહેવી જોઈએ.
વિસર્જનનો અર્થ મૂર્તિને ફેંકી દેવી કે બેદરકારીપૂર્વક પાણીમાં નાખવી નથી.
મૂર્તિને સન્માનપૂર્વક વિસર્જિત કરો
મૂર્તિને હાથમાં લઈને શ્રદ્ધાપૂર્વક વિદાય આપવી જોઈએ. પાણીમાં દૂરથી મૂર્તિ ફેંકવી, ધક્કો મારીને નાખવી અથવા મૂર્તિ કિનારે પડી રહે તેવી સ્થિતિ ઊભી કરવી યોગ્ય નથી.
બાપ્પાને જે ભાવથી ઘરે લાવ્યા છે, એ જ ભાવથી તેમને વિદાય આપવી જોઈએ.
Decorationની વસ્તુઓ અલગ કરો
વિસર્જન પહેલાં મૂર્તિ પરના ફૂલ, કપડાં, Plastic, Thermocol અને અન્ય Decoration Material અલગ કરી લેવા જોઈએ.
Central Pollution Control Boardની Idol Immersion Guidelinesમાં પણ મૂર્તિમાંથી decoration materials અલગ કરીને biodegradable અને non-biodegradable વસ્તુઓનો યોગ્ય disposal કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
એટલે ભક્તિ સાથે cleanliness અને responsibility પણ રાખવી જરૂરી છે.
Eco-Friendly Ganesh મૂર્તિ કેમ પસંદ કરવી?
આજના સમયમાં Eco-Friendly Ganesh Utsav તરફ લોકોનો ઝોક વધવો જરૂરી છે.
Natural Clay જેવી biodegradable materialમાંથી બનેલી મૂર્તિ પરંપરાગત ભાવનાને જાળવી રાખવાની સાથે પર્યાવરણ માટે પણ વધુ જવાબદાર પસંદગી બની શકે છે.
મોટી POP મૂર્તિઓ, chemical colours, plastic અને thermocolના વધતા ઉપયોગથી પાણી અને પર્યાવરણ પર અસર થઈ શકે છે.
એટલે આ વખતે બાપ્પાની મૂર્તિ પસંદ કરતી વખતે માત્ર “મૂર્તિ કેટલી મોટી?” તેના બદલે “મૂર્તિ કેટલી Eco-Friendly?” એ પણ વિચારીએ.
Artificial Tankમાં Visarjan — એક સારો વિકલ્પ
ઘણા શહેરોમાં સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા Artificial Immersion Tank બનાવવામાં આવે છે.
જ્યાં આવી વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં તેનો ઉપયોગ કરવો વધુ યોગ્ય છે. તેનાથી નદી, તળાવ કે અન્ય natural water bodiesમાં પ્રદૂષણનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
વિસર્જન પછી મૂર્તિના અવશેષો રસ્તા કે પાણીના કિનારે પડેલા હોય તો તેને પગ નીચે આવવા દેવા કરતાં સ્થાનિક તંત્રની વ્યવસ્થા મુજબ સન્માનપૂર્વક collection અને disposal કરવું જોઈએ.
ભક્તિ મોટી મૂર્તિમાં નહીં, મોટા ભાવમાં છે
આજકાલ Ganesh Utsavમાં મોટા પંડાલ, massive decoration, lighting અને loud music જોવા મળે છે.
પરંતુ બાપ્પાની ભક્તિનું મૂલ્ય મૂર્તિના size કે decorationના budgetથી નક્કી થતું નથી.
નાની માટીની મૂર્તિ, સરળ પૂજા અને પરિવાર સાથેની સાચી શ્રદ્ધા પણ એટલી જ પવિત્ર છે.
આપણે જો બાપ્પાને વિઘ્નહર્તા માનીએ છીએ તો તેમના ઉત્સવ દરમિયાન કચરો, પ્રદૂષણ, પાણીનું નુકસાન અને બેદરકારી જેવા નવા વિઘ્નો ઊભા ન કરીએ, એ પણ આપણી જવાબદારી છે.
આ ગણેશોત્સવમાં એક સંકલ્પ કરીએ
આ વર્ષે બાપ્પાને ઘરે લાવીએ ત્યારે માત્ર એક મૂર્તિ નહીં, પરંતુ શ્રદ્ધા અને સકારાત્મકતાનું પ્રતિક ઘરે લાવીએ.
અને જ્યારે વિસર્જનનો સમય આવે ત્યારે—
ન બાપ્પાનું અપમાન થાય,
ન પ્રકૃતિનું નુકસાન થાય,
ન પાણી પ્રદૂષિત થાય.
બાપ્પાનું આગમન ભક્તિથી કરીએ અને વિદાય સન્માનથી.
The News Express વિશ્લેષણ
ગણેશ ચતુર્થીનો સાચો અર્થ માત્ર “બાપ્પા આવ્યા” એટલો નથી.
આ તહેવાર આપણને બુદ્ધિ, શ્રદ્ધા, સંયમ, પરિવાર, સમાજ અને પ્રકૃતિ—આ બધાને સાથે લઈને ચાલવાનો સંદેશ આપે છે.
મૂર્તિ માટીની હોય છે, પરંતુ તેમાં જોડાયેલી ભક્તિ કરોડો લોકો માટે ખૂબ પવિત્ર હોય છે.
એટલે આ ગણેશોત્સવમાં એક નાનો પરંતુ મહત્વપૂર્ણ સંકલ્પ કરીએ:
“બાપ્પાનું સ્વાગત પ્રેમથી કરીશું અને વિદાય પણ સંપૂર્ણ સન્માન સાથે આપીશું.”
ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા! 🙏
