Devbhumi Dwarka, Porbandar, Jamnagar અને Kutchમાં વરસાદની ભારે ઘટ; સરકારનું કહેવું—માત્ર Rainfall Deficitના આધારે નહીં, Scientific Assessment બાદ જ Drought જાહેર થશે
ગાંધીનગર ડેસ્ક | The News Express
ગુજરાતમાં આ વર્ષે Monsoonનું ચિત્ર અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ખૂબ જ અસમાન રહ્યું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ થયો છે, તો બીજી તરફ Saurashtra, Kutch અને North Gujaratના કેટલાક વિસ્તારોમાં Rainfall Deficitને કારણે ખેડૂતોની ચિંતા વધી છે.
આ સ્થિતિ વચ્ચે ગુજરાત વિધાનસભાના Monsoon Sessionના અંતિમ દિવસે Drought Declarationને લઈને સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે ચર્ચા થઈ હતી. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર વરસાદની અછતના આધારે કોઈ જિલ્લાને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવશે નહીં. તેના માટે Scientific Assessment, Crop Condition અને Ground Verification બાદ જ નિર્ણય લેવામાં આવશે.
કયા જિલ્લાઓમાં Rainfall Deficit સૌથી વધુ?
સરકાર દ્વારા વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ 3 સપ્ટેમ્બર સુધી ગુજરાતમાં સિઝનનો સરેરાશ વરસાદ 75.43% એટલે 685.53 mm નોંધાયો હતો.
પરંતુ District-wise Rainfallમાં મોટો difference જોવા મળી રહ્યો છે.
ખાસ કરીને:
- Devbhumi Dwarka – 6.41%
- Porbandar – 18.12%
- Jamnagar – 28.88%
- Kutch – 29.29%
આ ચાર જિલ્લાઓમાં વરસાદની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક હોવાનું સરકારના આંકડાઓ પરથી સામે આવ્યું છે. બીજી તરફ South Gujaratમાં સરેરાશ 103.91% વરસાદ નોંધાયો છે. એટલે સમગ્ર ગુજરાતમાં વરસાદનું Distribution ખૂબ જ uneven રહ્યું છે.
Drought Declaration પર સરકારનું શું કહેવું છે?
વરસાદની અછતને કારણે કેટલાક વિસ્તારોને તરત જ Drought-hit જાહેર કરવાની માંગ વિપક્ષ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
પરંતુ સરકારે કહ્યું કે Centreના Drought Management Manual મુજબ માત્ર Rainfall Deficit જોઈને દુષ્કાળ જાહેર કરી શકાય નહીં.
દુષ્કાળનું assessment કરતી વખતે અનેક parameters ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે, જેમાં:
- Crop Condition
- Sown Area
- Soil Moisture
- Groundwater Level
- NDVI
- Ground-level verification
જેવા indicatorsનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ Kharif Seasonના અંતે, 31 ઓક્ટોબર સુધીના assessment બાદ સ્થિતિની સમીક્ષા કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ Drought Declaration અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
ખેડૂતોને મોટી રાહત: 8 નહીં, હવે 10 કલાક વીજળી
વરસાદ ખેંચાતા ખેડૂતોને ઉભા પાક માટે Irrigationની જરૂરિયાત વધી છે. આ સ્થિતિમાં રાજ્ય સરકારે મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે.
21 જિલ્લાઓના 132 Taluka Groupsમાં Agricultural Power Supply 8 કલાકથી વધારીને 10 કલાક કરવામાં આવી છે.
આ વ્યવસ્થા Kutch, Jamnagar, Devbhumi Dwarka, Porbandar ઉપરાંત Rajkot, Mehsana, Botad અને Sabarkantha સહિતના વિસ્તારોમાં લાગુ કરવામાં આવી છે.
આ વધારાની વીજળીથી ખેડૂતો Borewell મારફતે સિંચાઈ કરીને ઉભા પાકને બચાવી શકે તેવો સરકારનો હેતુ છે. September અને October દરમિયાન વધતી Electricity Demandને પહોંચી વળવા માટે Short-Term Power Purchaseની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાનું સરકારે જણાવ્યું છે.
ખેડૂતો બાદ પશુપાલકોની પણ ચિંતા
Rainfall Deficitની અસર માત્ર Farming Sector પૂરતી નથી. કેટલાક વિસ્તારોમાં Fodder Shortageની સ્થિતિ ઊભી થવાની ચિંતા પણ છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ હાલમાં રાજ્ય પાસે આશરે 402.54 લાખ કિલોગ્રામ ઘાસચારાનો Stock ઉપલબ્ધ છે.
Kutch, Devbhumi Dwarka, Jamnagar, Surendranagar અને Porbandarના 572 ગામોમાં 51,802 પશુપાલકોને 1,31,505 પશુઓ માટે 31 લાખ કિલોગ્રામ Subsidised Fodderનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.
અર્થાત્ સરકાર હવે Rainfall Deficitની અસરને માત્ર Agriculture નહીં પરંતુ Livestock Sectorના દૃષ્ટિકોણથી પણ Monitor કરી રહી છે.
ગુજરાતમાં હવે ફરી વરસાદની Entry, શું ઘટ પૂરી થશે?
આ સમગ્ર સ્થિતિ વચ્ચે ગુજરાત માટે એક સારા સમાચાર પણ છે.
IMDના Forecast મુજબ 12થી 15 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદની શક્યતા છે.
13 સપ્ટેમ્બરે South Gujaratના Dang, Navsari, Valsad, Daman અને Dadra & Nagar Haveli માટે Orange Alert જાહેર કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે Ahmedabad સહિત કેટલાક વિસ્તારો માટે Yellow Alert આપવામાં આવ્યો છે.
IMD મુજબ Saurashtra & Kutchમાં પણ 13 અને 14 સપ્ટેમ્બરે વરસાદની Activity વધવાની શક્યતા છે.
હવે આગામી ચાર દિવસનો વરસાદ Gujaratના Rainfall Deficitમાં કેટલો ઘટાડો કરે છે તે મહત્વનું રહેશે.
પાણીની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે ચિંતાજનક નથી
સરકારના જણાવ્યા મુજબ હાલ Drinking Water અને Irrigation માટે જરૂરી પાણી ઉપલબ્ધ છે.
Sardar Sarovar Dam લગભગ 88.60% capacity સુધી ભરાયેલો છે, જ્યારે ગુજરાતના અન્ય 206 reservoirsમાં આશરે 66.07% Water Storage છે.
Narmada Command Areaમાં પણ Irrigation માટે પાણીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
એટલે હાલ ગુજરાતની સ્થિતિને માત્ર “પાણીની અછત” તરીકે જોવાને બદલે Rainfall Distribution અને Crop Impactના દૃષ્ટિકોણથી જોવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
વિપક્ષનો સવાલ: October સુધી રાહ શા માટે?
Congressના ધારાસભ્યો દ્વારા ઓછા વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં Immediate Relief અને Drought Declarationની માંગ કરવામાં આવી છે.
વિપક્ષનું કહેવું છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી વરસાદ ન પડવાને કારણે ખેડૂતોના ઉભા પાક પર અસર થઈ રહી છે. તેથી 31 ઓક્ટોબર સુધીના Surveyની રાહ જોવાને બદલે હાલ જ Relief Measures વધારવા જોઈએ.
બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે નિયમ મુજબ Scientific Assessment વિના Drought Declaration કરી શકાય નહીં અને હાલ ખેડૂતો માટે Electricity, Water અને Fodder જેવી જરૂરી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
The News Express વિશ્લેષણ
ગુજરાતમાં હાલની સ્થિતિ એક મહત્વનો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે—રાજ્યમાં વરસાદ થયો છે કે નહીં એ કરતાં વરસાદ ક્યાં અને કેટલો થયો છે તે વધુ મહત્વનું છે.
South Gujaratમાં વરસાદ સારો છે, પરંતુ Kutch, Saurashtra અને કેટલાક North Gujarat વિસ્તારોમાં Rainfall Deficit ખેડૂતો માટે મોટી ચિંતા બની શકે છે.
સરકાર દ્વારા 21 જિલ્લાઓમાં Agricultural Power Supplyને 10 કલાક કરવું અને Fodder Stockની વ્યવસ્થા કરવી તાત્કાલિક રાહત માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં છે.
હવે આગામી ચાર દિવસનો Rainfall Round ખૂબ જ મહત્વનો રહેશે. જો વરસાદથી Deficit ઘટે તો ખેડૂતોને રાહત મળી શકે છે. પરંતુ જો વરસાદ ફરી ખેંચાય તો Crop Condition અને Groundwater પર તેની અસર વધુ ગંભીર બની શકે છે.
એટલે આગામી દિવસોમાં સૌથી મહત્વની નજર રહેશે—
“વરસાદ કેટલો પડે છે?” સાથે હવે “ખેડૂતોનો પાક કેટલો બચી શકે છે?” તેના પર.
અને જો વરસાદની સ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો 31 ઓક્ટોબરના Scientific Assessment પહેલાં પણ સરકારને Ground Situationને ધ્યાનમાં લઈને રાહતના પગલાં વધુ ઝડપી કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
