Ayurveda :
અભ્યંગ એટલે આયુર્વેદમાં તૈલમસાજની એક વૈદિક પદ્ધતિ, જે માત્ર બહારથી દેખાવમાં સુધારો લાવતી નથી, પરંતુ આખા શરીર અને મનને આરામ, પોષણ અને સંતુલન આપે છે. ખાસ કરીને માથાની અભ્યંગ (તેલમસાજ) માત્ર વાળ માટે જ નહીં પણ મન માટે પણ ખૂબ લાભદાયી છે.
🌿 શા માટે માથાની અભ્યંગ મહત્વપૂર્ણ છે?
આયુર્વેદ અનુસાર, માથામાં અનેક મર્મબિંદુઓ હોય છે. તેલમસાજથી આ બિંદુઓ પર અસર થાય છે, જે નસોને શાંત કરે છે અને શીર પરિસંચરણ (circulation) સુધારે છે.
તૈલમસાજના મુખ્ય ફાયદા:
🌸 વાળને પોષણ અને નવી જાન આપે છે
🌸 વાતદોષને સંતુલિત કરે છે – સુકાશ અને ખંજવાળ ઘટાડે છે
🌸 વાળ પડવા અને વાળના વહેલા સફેદ થવાથી બચાવે છે
🌸 વાળને મૌલિક તેજ આપે છે અને ચમકદાર બનાવે છે
🌸 ત્વચાની આંતરિક પોષણ કરે છે
🌸 રૂસી અને ખંજવાળ ઘટાડે છે
વાળના વૃદ્ધિમાં મદદરૂપ આયુર્વેદિક ઔષધીઓ
આયુર્વેદમાં અનેક ઔષધીય છોડનો ઉલ્લેખ છે, જે વાળ માટે ઉપયોગી છે:
મેથી (Methika)
વટાંકુર (વટવૃક્ષના નરમ કૂંપળો/હવા મુળો)
મલતી (જાસુદનો ફુલ – Jasminum grandiflorum)
કુમારી (ઘૃતકુંવારી – Aloe vera)
નારિયેળ (દૂધ/કુણાળું)
જાપા (જાસુદ – Hibiscus)
આમલકી (આમળા – Gooseberry)
કમલ (Lotus)
ભૂમ્યામલકી (Phyllanthus indica)
વાળ ઊડી જવાની આયુર્વેદિક દૃષ્ટિએ કારણો:
🌱 કબજિયાત
🌱 પાચન તંત્રની સમસ્યાઓ
🌱 તાણ અને ઉદ્વેગ
🌱 ઉંઘની અછત
🌱 હોર્મોન્સનું અસંતુલન
🌱 થાઇરોઇડ સમસ્યાઓ
🌱 લીવર સંબંધિત બીમારીઓ
🌱 વિટામિન અને આયર્ન ની ઉણપ
🌱 રોગપ્રતિકારક શક્તિની નિમ્નતા
🌱 ત્રિદોષમાં અસંતુલન
કેવી રીતે અને ક્યારે કરવું અભ્યંગ?
માથે તેલ નાખવાનું એક નિયમિત અનુષ્ઠાન બનાવો:
🌙 રાત્રે તેલમસાજ કરો – ઊંઘ દરમિયાન ત્વચા અને મનને આરામ મળે
🕰️ તેલ લગાવ્યા પછી ૧૦–૧૨ કલાક સુધી રાખો
🔁 દર અઠવાડિયે ૩–૪ વખત ઉપયોગ કરો શ્રેષ્ઠ પરિણામ માટે
મસાજ કરો. ઊંડો શ્વાસ લો. આરામ કરો. પુનરાવર્તન કરો.
જેમ કે ત્વચાને લોશન જોઈએ તેમ વાળને અને ત્વચાને પણ પોષણ જોઈએ. આરામદાયક અભ્યંગ માત્ર એક સારવાર નથી, પણ શરીર અને મન વચ્ચેનો એક ઊંડો સંપર્ક છે. આયુર્વેદિક અભ્યંગથી તમે માત્ર વાળ નહીં, પણ જીવનશૈલીમાં પણ પરિવર્તન જોઈ શકો છો.
ડો. કુંજલ ચેતનભાઈ ચૌહાણ
આયુર્વેદ M.D. – દ્રવ્યગુણ વિજ્ઞાન
મો. 9664681674
ઈમેલ આઈડી. kunjalcchauhan123@gmail.com